EN | DE

Zbiory Muzealne

katalog zbiorów on-line

Muzeum Sztuki Medalierskiej

Kazimierza Wielkiego 35           Bilety: 
WT- PN         1000 - 1700
SB - ND         1000 - 1800

wystawy stałe - wstęp wolny

tel. (71) 391 69 40, 391 69 41

ORDER ORŁA BIAŁEGO
od
2018-11-30
do
2019-01-27

Wystaw zorganizowana  z okazji obchodów 100-lecia odzyskania przez Polskę Niepodległości

Muzeum Sztuki Medalierskiej

Pałac Królewski

   W 1705 roku na zamku w Tykocinie August II Mocny rozdał swoim sprzymierzeńcom owalny medalion z wyobrażeniem białego orła – tym samym stał się on pierwowzorem dla najstarszego, najwyższego i najbardziej prestiżowego odznaczenia Polski. Początkowo funkcjonował jako prywatny order monarchy i domu saskiego. Wkrótce po pierwszych nadaniach odznaczenie przyjęło formę krzyża, która utrzymała się po dzisiejsze czasy. W okresie panowania Sasów był to ośmioramienny krzyż z promieniami, emaliowany na czerwono, z brylantami i centralnie umieszczonym białym orłem. Rewers odznaki udekorowano monogramem AR (Augustus Rex). Ozdobę orderową dopełniała haftowana gwiazda z dewizą PRO FIDE REGE ET LEGE (Za Wiarę, Króla i Prawo). Ze względów politycznych mimo pięknego wyglądu i atrakcyjnego symbolu nie cieszył się popularnością wśród polskiej szlachty, natomiast bardzo szybko zdobył uznanie na dworach zagranicznych. Daremne okazały się również próby Augusta III w zmianie podejścia narodu polskiego do tego orderu. Na dobre odznaczenie zyskało swoją pozycję w czasach Stanisława Augusta Poniatowskiego, który podczas swojej koronacji, podobnie jak August III wystąpił w Orderze Orła Białego. Wprowadzono wówczas kilka zmian w kształcie krzyża usuwając z niego brylanty, a z rewersu monogram AR, który zastąpiono owalnym medalionem z monogramem Marii. Również z gwiazdy usunięto brylanty, dalej jednak były haftowane, ale nieco mniejsze. Kiedy w roku 1795 nastąpił trzeci rozbiór Polski, system orderowy zniknął na 12 lat, by w 1807 r. zostać wskrzeszonym na podstawie art. 85 Ustawy Konstytucyjnej Księstwa Warszawskiego. Wówczas to powrócono do monogramu AR na rewersie krzyża, a gwiazdy zaczęto wykonywać również w metalu; dalej dominowały te haftowane, ale urozmaicono trochę technikę wykonania i pośród dekorowanych cekinami pojawiły się też te wyszywane tzw. blaszkami. W czasach Królestwa Kongresowego nie uległy zmianie krzyże orderowe, natomiast gwiazdy zaczęto wykonywać przede wszystkim w metalu, ponieważ obróbka jubilerska pozwalała uzyskać więcej szczegółów. Po klęsce powstania listopadowego decyzją cara order został włączony do systemu odznaczeń rosyjskich, gdzie zajmował trzecie miejsce w hierarchii. Zmieniono jego wygląd, poprzez umieszczenie go na czarnym dwugłowym orle oraz wprowadzono wersję wojskową z mieczami. Po upadku caratu w Rosji i odzyskaniu niepodległości przez Polskę Sejm Ustawodawczy postanowił dnia 4 lutego 1921r. o przywróceniu orderu jako najwyższego odznaczenia państwowego. Odznaczenie zyskało nowy kształt – krzyż powiększono, który od tej pory symbolizował barwy narodowe; przywrócono na awersie orła białego, a na rewersie umieszczono monogram RP i dewizę „Za Ojczyznę i Naród”. Wprowadzono również zmiany do statutu i utworzono Kapitułę orderu, która miała stać na straży dobrego imienia tego odznaczenia. Pierwszym Wielkim Mistrzem Orderu został marszałek Józef Piłsudski jako Naczelnik Państwa. Po nim funkcję tą pełnili kolejni Prezydenci RP. Po zakończeniu II wojny światowej władze komunistyczne w Polsce nie zdecydowały się na reaktywowanie odznaczenia, a w 1960 roku ustawa o orderach i odznaczeniach już nie wymieniała Orderu Orła Białego. Nielicznie zostały nim uhonorowane osoby przez Prezydentów Rzeczypospolitej Polskiej na Obczyźnie w latach 1939 – 1990. Order Orła Białego ustanowiono ponownie decyzją Sejmu III RP z dnia 16 października 1992 r. jako najwyższe odznaczenie państwowe. Przyjęto wówczas, iż będzie on przyznawany za znamienite zasługi zarówno cywilne, jak i wojskowe, położone w czasie wojny lub pokoju, dla chwały i pożytku Rzeczpospolitej Polskiej. Nadawany jest najwybitniejszym Polakom oraz najwyższym rangą przedstawicielom państw obcych. Przywrócono również wzór orderu zgodny z obowiązującym przed wojną. Pierwsze wręczenie orderu w III Rzeczypospolitej miało miejsce w 1993 roku, a pierwszym odznaczonym był śp. Papież Jan Paweł II. Obecnie na straży honoru Orderu stoi Kapituła Orderu Orła Białego, której członkowie powoływani są na 5-letnią kadencję spośród odznaczonych przez Prezydenta RP.

 

wystawa płatna - bilety - 15zł/normalny, 10 zł./ulgowy

Aktualności
ORDER ORŁA BIAŁEGO
od
2018-11-30
do
2019-01-27

Wystaw zorganizowana  z okazji obchodów 100-lecia odzyskania przez Polskę Niepodległości

Muzeum Sztuki Medalierskiej

Pałac Królewski