Muzeum Archeologiczne

Skarby wieków średnich
ZAKOŃCZONA

od 06 października 2008 do 02 grudnia 2008

Prezentowane na wystawie pt. "Skarby wieków średnich" zabytki stanowią niewielką część zbiorów Działu Średniowiecza i Archeologii Czasów Nowożytnych Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie.

Przedmioty te, obok tysiąca innych, trafiły do PMA w różny sposób. Poważnym źródłem wzbogacania zbiorów PMA były prace wykopaliskowe prowadzone przez pracowników muzeum.



Najczęściej były to badania ratownicze, prowadzone na niszczonych obiektach. Część zabytków została podarowana przez kolekcjonerów lub osoby, które przypadkowo weszły w posiadanie cennych okazów. Inne z kolei przejęto ze zbiorów różnych muzeów.

Prezentowane na wystawie zabytki to najcenniejsze okazy z kolekcji Działu Średniowiecza i Archeologii Czasów Nowożytnych Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie. Niejednokrotnie są to unikalne, jednostkowe wyroby, o dużej wartości artystycznej i poznawczej. Warto tu dodać, że część tych zabytków, szczególnie z kolekcji K. Tyszkiewicza oraz J. Choynowskiego, przez szereg lat nie wzbudzała większego zainteresowania badaczy. Ze względów politycznych, do 1989 roku nie były one prezentowane na wystawach, popadając w zapomnienie. Pozostaje więc żywić nadzieję, że przygotowana ekspozycja oraz towarzyszący jej katalog, przynajmniej w niewielkim stopniu zainicjują przywracanie należnego im miejsca we współczesnej archeologii i muzealnictwie.



Przedmowa

Diamonds are a girl?s best friends - śpiewała przeszło pół wieku temu Marilyn Monroe. I choć zazwyczaj to stwierdzenie jest kwitowane pobłażliwym uśmieszkiem, kryje w sobie prawdę znaną od zarania ludzkości.

Biżuteria, w formie zarówno najprostszych, jak i bardzo wyszukanych i wykwintnych ozdób, towarzyszy człowiekowi od niepamiętnych czasów - już pierwsze wspólnoty ludzkie zdobiły swój strój zawieszkami z muszelek czy paciorkami z kości. Poza zwykłą, i co tu dużo mówić, bardzo ludzką chęcią podniesienia własnej atrakcyjności, noszenie biżuterii często niosło za sobą istotny komunikat - o przynależności do danej społeczności czy narodowości, o wyznaniu, o pozycji społecznej i majątkowej. Dla archeologów biżuteria stanowi jedną z ważniejszych kategorii zabytków, pozyskiwanych w czasie wykopalisk - jej zmienność odzwierciedla dawne mody i pozwala precyzyjnie datować obiekty, w których ją odkryto (np. groby), sposób wykonania mówi o znajomości i stopniu zaawansowania obróbki różnych surowców, style w jakich wykonano poszczególne ozdoby wskazują ich pochodzenie oraz, pośrednio, dają informację o powiązaniach kulturowych i handlowych naszych przodków.

Niewątpliwie do najpiękniejszych i najbardziej efektownych ozdób z zamierzchłych czasów należy biżuteria, noszona przez ludność słowiańską we wczesnym średniowieczu, prezentowana na wystawie "Skarby wieków średnich".

Wszystkie znajdujące się na niej zabytki pochodzą ze zbiorów własnych Działu Średniowiecza i Archeologii Czasów Nowożytnych Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie, wiele z nich jest pokazywanych po raz pierwszy. Pochodzą one z badań wykopaliskowych, zarówno z okresu między- jak i powojennego, a także z dawnych kolekcji archeologicznych, przekazywanych stopniowo do zbiorów PMA. Wystawa ta nie jest jednak "typową" prezentacją zabytków archeologicznych z konkretnego okresu czy obszaru czy też związanych z określonym ludem. W zamyśle autorów ma to być przedstawienie jednej kategorii zabytków - szeroko pojętych ozdób ciała i stroju - jako wytworów wczesnośredniowiecznego rzemiosła artystycznego, swoistych dzieł sztuki, z naciskiem na walory estetyczne i technologiczne.

Autorką koncepcji wystawy jest Magdalena Ruszkowska, kustosz w Dziale Średniowiecza i Czasów Nowożytnych PMA. Oprawa plastyczna wystawy jest dziełem Jowity Kieras - Szaniawskiej. Zgodnie z projektem jest to wystawa objazdowa, której kolejne pokazy planujemy na Słowacji, Węgrzech oraz być może w Chorwacji i Niemczech. Od czasów cieszącej się dużą popularnością wystawy I Tesori dell?antica Polonia w 1986 roku we Włoszech, będzie to pierwsza prezentacja ozdób średniowiecznych ze zbiorów Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie.

Wojciech Brzeziński
Dyrektor Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie